Bij de behandeling van kanker denken velen meteen aan bestraling (= radiotherapie) en chemokuren (= chemotherapie of immunotherapie). Voor bestraling worden patiënten van de OZG verwezen naar het UMCG. De chemotherapie en immunotherapie worden binnen de OZG aangeboden. Internist Potthoff richt zich op de behandeling van kanker in organen of weefsels. Collega-internist Roerig heeft zich gespecialiseerd in de behandeling van bloedkankers en lymfeklierkanker. “Een patiënt met kanker wordt in ons behandelteam besproken waarbij de beste behandeling voor die specifieke patiënt wordt vastgesteld. Bij dit multidisciplinaire overleg zijn internisten, chirurgen, radiologen, pathologen en radiotherapeuten betrokken. Daarnaast nemen in veel gevallen aan dit overleg ook specialisten van het UMCG deel,” vertelt internist Potthoff. “De rol van de medisch specialist is om af te wegen wat de optimale behandeling is waarbij algemeen geldende behandelrichtlijnen, de algemene conditie, maar vooral de wens van de patiënt leidend zijn. Daarna is het zaak de patiënt goed te volgen in zijn reactie op de behandeling en om deze afhankelijk van het verloop en in overleg met het team bij te stellen."

Voor veel vormen van kanker is een operatie nodig waarbij de hele tumor of in elk geval zoveel mogelijk ervan wordt weggehaald. Als dit niet kan of als aanvulling op een operatie, kunnen andere behandelingen worden gebruikt. Het gaat dan om chemotherapeutica (kortweg chemo of chemotherapie genoemd), radiotherapie (bestraling) en immunotherapie (dit is de zogenoemde doelgerichte behandeling). Internist Roerig: “Deze methoden proberen elk op een ander punt de ontremde celdeling dwars te zitten. Ze worden vaak ook in combinatie gebruikt en de behandelschema’s worden zorgvuldig samengesteld om zo goed mogelijk elkaars werking te kunnen aanvullen en te versterken.” Radiotherapie kan worden ingezet als sprake is van een tumor, die nog niet is uitgezaaid. Door de bestraling wordt de kern van de kwaadaardige cellen als het ware kapot geschud, waarna de resten van die cellen door het lichaam zelf worden opgeruimd. Bij dat laatste kan dan weer een reeks behandelingen met medicijnen helpen.

Een belangrijke vondst zijn middelen die heel gericht de kwaadaardige cellen opzoeken en ter plaatse hun dodelijke werking doen, waarbij ze zoveel mogelijk de gezonde cellen ongemoeid laten. Je zou kunnen zeggen dat dit de slimme middelen zijn. Chemotherapie is wat dat betreft dom te noemen, omdat dit alle sneldelende cellen, dus ook de gezonde afremt. “Binnen de groep van slimme middelen is een stormachtige ontwikkeling gaande. Door onderzoek begrijpen we steeds beter waarom kankercellen de fout zijn ingegaan en er komen steeds meer technische mogelijkheden om stofjes te maken die op die specifieke fout kunnen aangrijpen,” legt internist Roerig uit. “Het gebruik van deze relatief nieuwe slimme middelen heeft enorm bijgedragen aan de verbeterde uitkomsten van de behandeling van kanker die we vandaag de dag zien. Maar er is nog veel onderzoek nodig om de optimale combinatie te vinden en nieuw ontwikkelde middelen uit te proberen.”
Internist Potthoff vult aan dat de werking van een medicijn ook wordt bepaald door hoe je het inzet en of je het op de juiste plek krijgt: “Dit werkt bij bloedkanker anders dan bijvoorbeeld bij darmkanker of borstkanker. De medicijnen worden altijd via het bloed gegeven en ze komen soms niet op de plekken waar je zou willen, bijvoorbeeld in de hersenen.”

Welke combinatie van medicijnen wordt gegeven, hangt af van de kenmerken van de kanker, maar ook van bijvoorbeeld de lichamelijke conditie van de patiënt en diens lever, nier– en beenmergfunctie, benadrukt internist Potthoff: “Daarnaast moet de patiënt de behandeling ook willen ondergaan en moet hij de kans op bijwerkingen goed weten. Kanker is een ziekte met enorm veel consequenties voor de patiënt maar ook voor zijn directe omgeving. Dus dat moet de patiënt zeker kunnen meewegen in zijn besluit.” Daarom zijn de gespecialiseerde verpleegkundigen die de patiënt tijdens de behandeling begeleiden ook zo belangrijk, vinden de twee internisten. Zij zijn voor de patiënt de steun en toeverlaat en zijn degenen die de zorgen en de vragen terugkoppelen naar de specialist. Maar ook het team van verpleegkundigen op de afdeling, waar de kuren worden gegeven, is heel erg belangrijk. Door de huiselijke omgeving en de persoonlijke aandacht ontstaat een sfeer waarin patiënten hun zorgen en vragen durven uit te spreken. De zorg aan patiënten met kanker is dan ook bij uitstek teamwerk.